የስደት መንግስት ለኢትዮጵያ?

ከፕሮፌሰር ዓለማየሁ ገብረማርያም      ትርጉም በነጻነት ለሀገሬ

Ethiopia Map2መግቢያ

ከጥቂት ሳምንታት በፊት ስለ የስደት መንግስት መስፈርት በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት ለአንድ የኢትዮጵያ የሲቪክ ማህበረሰብ ቡድን ቃለ መጠይቅ ሰጥቸ ነበር፡፡

ስለስደት መንግስት ጽንሰ ሀሳብ እና ስላለው ተሞክሮ ዓለም አቀፍ ዕውቅና ያለው ወይም የሌለው ስለመሆኑ ያለኝን አስተያየት እንድሰጥ ተጠይቄ ነበር፡፡

ቀጥታ ያልሆነው እና ዘወር ያለው ጥያቄ በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ምድር ላይ ነግሶ በሚገኘው እና እራሱን ህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ (ህወሀት) እያለ በሚጠራው የወያኔ ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብስብ ላይ ኢትዮጵያውያን ሕጋዊ ዕውቅና ያለው የስደት መንግስት ማቋቋም ይችላሉ ወይ የሚል ነበር፡፡

አሁን እያቀረብኩት ስላለው ትችት ዓላማ ጥቂት ቃላትን ልወርውር፡፡

አሁን በዚህ ትችት ትንታኔዬ ዓላማ አድርጌ የተነሳሁት አንድ የተወሰነ ቡድን በኢትዮጵያ ላይ የስደት መንግስት እንዲያቋቁም ያቀደውን ዕቅድ ለማጽደቅ ወይም ደግሞ ላለማጽደቅ ወይም ደግሞ በኢትዮጵያ የስደት መንግስት አካል ለመሆን አይደለም፡፡

እንደዚሁም ደግሞ በኢትዮጵያ ህዝብ ስብዕና ላይ መቋጫ በሌለው መልኩ እየፈጸሙት ስላለው ወንጀል፣ እስከ አፍንጫቸው ስለተዘፈቁበት ሙስና፣ እንደ መንግስት ስለአስተዳደራቸው ብቃትየለሽነት እና ድንቁርና የህወሀት የፖለቲካ ተቀናቃኝ በመሆን የትችት ትንተና ለማቅረብም አይደለም፡፡

ስለእነዚህ ጉዳዮችማ ላለፉት ዘጠኝ ዓመታት ሁልጊዜ ሰኞ በጽናት ትችቶቼን ሳቀርብ ቆይቻለሁ፡፡

የዚህ የአሁኑ ትችቴ ዋና ዓላማ ስለስደት መንግስት ማቋቋም ጥያቄ ጉዳይ ጥልቅ ፍላጎት ላላቸው ኢትዮጵያውያን ከሕግ አንጻር ስላለኝ አስተያያት ሀሳብ ለመፈንጠቅ ነው፡፡

እንደ ተከላካይ የሕግ ባለሙያነቴ ስለሕግ ጉዳዮች የተለየ አመለካከት አለኝ፡፡ ስለዚህ ጉዳይ አድልኦ እንደሚያደርግ እና ከሕግ አግባብ ውጭ የአንዱን ወገን እንደሚደግፍ ዳኛ የማስመሰል ስራ አልሰራም፡፡

እኔ ለማምንበት ነገር ሁሉ ጽናት ባለው መልኩ ድጋፌን የምሰጥ ሰው ነኝ፡፡

ሆኖም ግን እንደ አካዳሚ እና እንደ ሰብአዊ መብት ተሟጋች የእኔ ዋና ተልዕኮ እውነቱን ፍርጥርጥ አድርጎ መናገር፣ ምንም ዓይነት የፍትህ አድልኦ አለመፈጸም እና የሰው ልጆችን ከጨካኝ የሰብአዊ መብት ደፍጣጭ አምባገነኖች መጠበቅ ነው፡፡

ለዚህም ነው በከፈትኩት የግንኙነት ድረ ገጼ የመጀመሪያ ገጽ አናት ላይ “ሰብአዊ መብቶችን እንጠብቅ፡፡ በስልጣን ላይ ላሉት ሁሉ እውነቱን ፍርጥ ፍርጥርጥ አድርገን እንናገር“ የሚል መፈክር ያስቀመጥኩት፡፡

ላፉት ዘጠኝ ዓመታት በኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ እና በሌሎችም የዓለማችን የተለያዩ ክፍሎች ለሚገኙት በዝባዦች፣ ስልጣናቸውን ከሕግ አግባብ ውጭ ለሚጠቀሙ አምባገነኖች እና በስልጣን ለባለጉ አረመኔዎች እውነቱን ፍርጥርጥ በማድረግ እስከ አፍንጫቸው ድረስ ልክ ልካቸውን ስነግራቸው ቆይቻለሁ፡፡

የጆርጅ ቡሽን አባባል በመዋስ “በኢትዮጵያ ስልጣናቸውን ከሕግ አግባብ ውጭ በመጠቀም በሰው ልጆች ላይ የሰብአዊ መብትን በደፈጠጡ አምባገነኖች እና ለእነዚህ አምባገነኖች ከለላ እና ድጋፍ በመስጠት ለእኩይ ምግባሮቻቸው ተባባሪ በሆኑት አስመሳዮች መካከል ለእኔ ምንም ዓይነት ልዩነት አልሰጥም ፡፡“

በዓለም ላይ ለሁሉም ሰይጣናዊ ድርጊቶች እና ስቃዮች ዋና መሰረቱ የፖለቲካ ስልጣንን ከሕግ አግባብ ውጭ መጠቀም እና ስልጣንን የተቆናጠጡ ስልጣናቸውን የሕግ አግባብነት ለሌለው ተግባር የማዋላቸው ጉዳይ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡ ከዚህ ባለፈ ፍጹም  ገንዘብ  የሰይጣናዊ ድርጊቶች የደም ስር ነው አንድሉት አይደለም (Money is the root of all evil.)

ለዚያም ነው ኢትዮጵያ በወያኔ ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብስብ አሳር ፍዳዋን እየተቀበለች እንዳለችው ሁሉ በተመሳሳይ መልኩ በአሳድ/ISIL/ISIS የመከራ እና የስቃይ ሰለባ ሆነው ባሉት ለሶሪያ ስደተኞች መብትም እየተሟገትኩ ያለሁት እና ወደፊትም በጽናት የምሟገተው፡፡

እኔ ለሰው ልጆች ክብር ያለኝ ስጋት በአንድ ብሄራዊ ሀገር ህዝብ ብቻ የተወሰነ አይደለም፡፡ ሆኖም ግን ትግሌ እና ድጋፌ ሁሉ ለሁሉም የሰው ልጆች መብት ከመከበር ጉዳይ ጋር የተቆራኘ ነው፡፡

ሁልጊዜ ለማለት እንደምወደው የእኔ ትኩረት ሁሉ ስለአንድ ሰው ወይም ሰለአንዲት ሴት ብሄራዊነት ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ ሆኖም ግን ታላቁ ጉዳዬ ሆኖ የሚሽከረከረው ስለወንዶች እና ሴቶች የሰብአዊ መብት መጠበቅ ጉዳይ ነው፡፡

ለአስርት ዓመታት ገደማ ያህል ሁሉም አንባቢዎቼ እንደሚገነዘቡት በኢትዮጵያ የፖለቲካ እና የሰብአዊ መብት ጥበቃ ጉዳዮች ላይ እራሴን አላስገባሁም ነበር፡፡

ሆኖም ግን እኔ ወደ ኢትዮጵያ ፖለቲካ እና የሰብአዊ መብት ጥበቃ ጉዳዮች ዘው ብዬ የገባሁት እ.ኤ.አ በ2005 በኢትዮጵያ ተደርጎ በነበረው ሀገር አቀፍ ምርጫ ወቅት የምርጫው ውጤት በጠራራ ጸሐይ መዘረፉን ተከትሎ ተከስቶ በነበረው ውዝግብ ምክንያት በሰላማዊ መንገድ ቅሬታቸውን ለኢትዮጵያ እና ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በሰላማዊ ሰልፍ ለመግለጽ በወጡ ንጹሀን ኢትዮጵያውያን ወገኖቻችን ላይ አረመኔው መለስ በአጻፋው ደም የጠማቸውን ወሮበላ ቅጥር ነፍሰ ገዳዮች በሀገሪቱ ማዕከል ከተማ በሆነችው በአዲስ አበባ በማሰማራት በፈጸመው እልቂት ምክንያት ነው፡፡

እ.ኤ.አ በ2005 የተደረገውን ምርጫ ተከትሎ አሁን በህይወት የሌለው አረመኔው እና አምባገነኑ መለስ ዜናዊ ሸፍጥን በተላበሰ መልኩ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አወጀ፡፡

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለመታወጁ ዋናው ምክንያት የእርሱ ፓርቲ የሆነው የዘራፊ ቡድን ስብስብ በዝረራ የተሸነፈ በመሆኑ ነበር፡፡

አምባገነኑ መለስ በማንኛውም ሕጋዊም ይሁን ሕገወጥ መንገድ ስልጣኑን በመያዝ በስልጣን ኮርቻ ላይ እንደ መዥገር ተጣብቆ ለመኖር በጽናት ታግሎ ነበር፡፡

በህዝቡ ፈቃደኝነት ላይ በተመሰረተ መልኩ አምባገነኑ መለስ ስልጣን መያዝ የማይችል ከሆነ እርሱ በመረጠው መንገድ በጠብመንጃ አፈሙዝ ተግባራዊ ያደርገዋል፡፡

አምባገነኑ መለስ በሰላማዊ መንገድ ተቃውሟቸውን በመግለጽ ላይ በነበሩት ንጹሀን ወገኖቻችን ዘንድ ወሮበላ ቅጥር ነፍሰ ገዳዮቹን በማዘዝ እና በማሰማራት የእሩምታ ተኩስ እንዲከፍቱ በማድረግ ወደ 200 ገዳማ የሚሆኑ ንጹሀን ዜጎች እንዲገደሉ እና ወደ 800 የሚሆኑት ንጹሀን ዜጎች ደግሞ የከባድ ቁስለኛ ሰለባ እንደሆኑ እራሱ ያቋቋመው አጣሪ ኮሚሽን አረጋገጠ፡፡

(በድህረ 2005 ምርጫ የነበሩት የሟቾቹ እና የቁስለኞቹ ቁጥር ከዚያ የበለጠ እንደሚሆን የማያወዛግቡ መረጃዎች ያረጋግጣሉ፡፡ ሆኖም ግን በአምባገነኑ መለስ ትዕዛዝ የተቋቋመው አጣሪ ኮሚሽን እንዲያጣራ የታዘዘው በተወሰኑ ጥቂት ቀናት ብቻ የሞቱትን እና የቆሰሉትን ብቻ ነበር፡፡)

በእርግጠኝነት አረመኔው እና አምባገነኑ መለስ ያንን የመሰለ በሰው ልጆች ላይ እልቂትን ፈጽሞ ከፍትህ አካል ለማምለጥ ጥረት አድርጓል፡፡

ሆኖም ግን ከፈጸማቸው ወንጆሎች እና ሰይጣናዊ ድርጊቶቹ ከፍትህ አምልጧልን?!

በአረመኔው በመለስ እልቂት ተሳትፎ የነበራቸው የመለስ ታዛዥ ሎሌዎች በሰው ልጆች ላይ በፈጸሟቸው አስፈሪ የሰው ልጅ እልቂቶች ለፍትህ አካል ይቀርባሉን?

ሆኖም ግን በጨካኙ እና በአምባገነኑ መለስ እልቂት ምክንያት “የአልማርያም/Al Mariam ትችቶች” ባለፉት ዘጠኝ ዓመታት አንድም ሳምንት ሳያሳልፍ በየሳምንቱ ሰኞ ያልወጣበት አንድም ሳምንት የለም፡፡

ሆኖም ግን በአረመኔው እና በአምባገነኑ መለስ እልቂት መለስ በህወት እያለም ሆነ ከሞተ በኋላ የወያኔ ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብስብ በየሳምነቱ ሰኞ በሚቀርበው ትችት በዓለም አቀፉ የሀሳብ ፍርድ መሰረት እስከ አሁን ድረስ ለፍትህ አልቀረቡም፡፡

ሆኖም ግን ለአረመኔው እና ለአምባገነኑ ለመለስ እና ለእርሱ ታዛዥ ወሮበላ ሎሌዎቹ እልቂት ሲል ባለፉት አራት አስርት ዓመታት ጊዜ ውስጥ እናት ሀገሩን ትቶ የሄደ እንድም የአካዳሚ ሰው እስከ አሁን ድረስ አልተሰማም፡፡

የእኔ የሙያ ኃይማኖት “የሕግ የበላይነት” ነው ለማለት እደፍራለሁ፡፡ እናም እንደ ሕገ መንግስት ባለሙያነቴ በፍርድ አደባባይ ስለሰብአዊ መብት መጠበቅ በጽናት መታገል እና የችግሩን አሳሳቢነት ለዓለም አቀፉ ማሰህበረሰብ የህሊና ዳኝነት ማቅረብ ሙያዊ ግዴታዬ ነው፡፡

የሕግ የበላይነት በተግባር ምን ማለት እንደሆነ ለማወቅ ለሚፈልጉ ወገኖች በ21ኛው ክፍለ ዘመን ሁለተኛው አስርት ዓመታት 90 የህል የፖለቲካ ፓርቲዎች ተመዝግበው በሚንቀሳቀሱባት እና አንድ ብቸኛ ፓርቲ 100 በመቶ በማሸነፍ ጠቅላላ የፓርላማውን ወንበር ተቆጣጥሮ ባለበት አገር ሁኔታ እንዲሁም የዓለም የነጻ ህዝብ መሪ ነው እየተባለ የሚወራለት መሪ ተብዬ ምርጫው ዴሞክራሲያዊ ነው በማለት አስመሳይነቱን እና ሸፍጠኛነቱን በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ዘንድ አስመስክሮ ባለበት ሁኔታ የሚገኘውን ድባብ በመመልከት በጭልፊቶቹ የምላስ ቁልምጫ ብቻ እንጅ በተጨባጭ ተግባራዊ እንቅስቃሴ የሕግ የበላይነት ያልተከበረ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል፡፡

የነጻው ሀገር መሪ ተብዬ የህግ የበላይነት መከበርን በየሚገኝበት የዲስኩር አደባባይ ሁሉ እንደበቀቀን የሕግ የበላይነት ስለመከበር በጽንሰ ሀሳብ ደረጃ እየደጋገመ ሲደሰኩር ይደመጣል፣ በተግባር ግን ዜሮ መሆኑን ከዚህ በላይ እንደተጠቀሰው መሆኑን ያመላክታል፡፡ የሕግ የበላይነት በሰፈነበት ሀገር በምንም ዓይነት መልኩ አንድ ፓርቲ 100 በመቶ ምርጫን ሊያሸንፍ አይችልም፡፡

መቶ በመቶ የምርጫ ድል አድራጊነት እውን እና ትክክል ሊሆን የሚችለው “በጫካ ወሮበላሎች አገዛዝ”” ወይም ደግሞ (በጫካ ልትሉት ትችላላችሁ) ምርጫ አደባባይ ብቻ ነው፡፡

በሌላ አገላለጽ መቶ በመቶ የምርጫ ድል አድራጊነት እውን ሊሆን የሚችለው በወሮበላ የዘራፊ መንግስት አገዛዝ ማለትም አንድ ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብስብ በሸፍጥ የዘራፊውን ስርዓት ለታዕይታ ብቻ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት እንደሆነ አስመስሎ የሚያየቀርብበትን የሸፍጥ እና ገልቱ ስርዓት በመያያዝ ለመግለጽ ብዬ በተጠቀምኩበት ስርዓት ውስጥ ብቻ ነው፡፡

በወሮበላ የዘራፊ መንግስት ስርዓት የሚመረጡ የይስሙላ ዴሞክራሲ ተወካዮች ዋናው ዓላማቸው በዴሞክራሲ ስም ተመረጥን በማለት ስልጣኑን ከተቆጣጠሩ በኋላ ህዝብን እንደ ብረት ቀጥቅጠው እንደ ሰም አቅልጠው በመግዛት የስልጣን እድሚያቸውን ማራዘም እና የሕዝቡን አንጡራ ሀብት በመዝረፍ የእራሳቸውን እና የእነርሱን ታዛዥ ሎሌዎች ኪሶች በመሙላት ተግባራት ላይ መረባረብ ብቻ ነው፡፡

ከዚህ በላይ ያቀረብኩትን ሁሉ ለመግለጽ የፈለግሁት አራት ቀላል የሆኑ እውነታዎችን ለማስቀመጥ በማሰብ ነው፡፡ እነዚህም የሚከተሉት ናቸው፡፡ 

1ኛ) ለኢትዮጵያ የስደት መንግስት ሆኖ ሊሮጥ እና ሊወዳደር የሚችል ጠንካራ ሯጫ እና ብቁ የሆነ የተደራጀ አካል እስከ አሁን አላየሁም፡፡ 

2ኛ) አሁን በስልጣን እርካብ ላይ እንደ መዥገር ተጣብቆ በሚገኘው የወያኔ ወሮበላ የዘራፈ ቡድን ስብስብ ላይ ሌላ አማራጭ ኃይል በመሆን እና በቀጣይነትም ይህንን ጨቋኝ እና አምባገነን መንግስት የጭቆና ቀንበር ከሕዝቡ ጫንቃ ላይ ለማስወገድ የኢትዮጵያ የስደት መንግስት ማቋቋምን በማስመልከት ዓለም አቀፉ ሕግ ይፈቅዳል፡፡

 3ኛ) በዴሞክራሲያዊ መንገድ ስልጣንን የተረከበ መንግስት በመለስ ዜናዊ እልቂት የፈጸሙትን ቅጥር ነፍሰ ገዳዮች እና ለእልቂት ትዕዛዝ የሰጡትን ወንጀለኞች ከያሉበት በመልቀም ለፍትህ አካል የማቅረብ እና ሕጋዊ ብይን እንዲሰጣቸው ማድረግ እንዳለበት እምናለሁ፡፡ 

4ኛ) በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ተንሰራፍቶ ለሚገኘው ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብስብ አገዛዝ ውሱን የሆነ አማራጭ የአስተዳደር ስርዓት እንደሚኖር አምናለሁ፡፡

የሕግ የበላይነት በጫካ ወሮበላ የዘራፊዎች አገዛዝ ሕግ ላይ የበላይነቱን እንዲቆጣጠር ለማድረግ ጥረት ከማድረግ ውጭ የፖለቲካ ስልጣን ፍላጎት የሌለኝ መሆኔን በድጋሜ ላረጋግጥ እና ላሰምርበት እፈልጋለሁ፡፡

የፖለቲካ ስልጣንን በሚመለከት በሸክስፒር ጁሊዬስ ቄሳር እንዲህ ከሚለው የብሩቱስ መግለጫ ጋር ሙሉ በሙሉ እስማማለሁ፡ “ታላቅነት ከሕግ አግባብነት ውጭ በስራ ላይ የሚውለው ከስልጣን ጋር በሚለያዩበት ጊዜ ነው፡፡ እናም እውነታውን ለቄሳር ለመናገር የእርሱ ስሜቶች እና ዝንባሌዎች ከሚያቀርባቸው አመክንዮች የበለጡ ተወዛዋዥ እና ዋዣቂዎች ለመሆናቸው የማውቅበት መንገድ የለኝም፡፡“

በቀላል አነጋገር ብሩቱስ ስልጣንን የሚወዱ ሁሉ ለእውነተኝ ፍቅር እና ቅርርብ እውሮች ናቸው፡፡ እነዚህ ግብዞች “የፖለቲካ ስልጣን ከጠብመንጃ አፈሙዝ ይመነጫል“ አይሉም ትላላችሁ?

የለም! የፖለቲካ ስልጣን ከህዝቦች ስምምነት እና መልካም ፈቃድ የሚመነጭ ነው፡፡

አንድ ነጠላ የፖለቲካ ፓርቲ ምርጫን መቶ በመቶ በሚያሸንፍበት ዕለት ያ ዕለት አሳሞች ክንፍ አውጥተው የሚበሩበት ዕለት ነው፡፡ ወይ ጉድ! በ እ.ኤ.አ ግንቦት 24/2015 አሳሞች በኢትዮጵያ ሰማይ ላይ በረራ አላደረጉምን?

ብሩቱስ ስልጣን ስለጠማቸው እና ስለራባቸው ሰዎች እንዲህ ይላል፡ “አንድ ሰው ደግነቱ እየጠፋ የመሰሪነትን ተግባር እያከናወነ ባለበት ጊዜ ልክ እንቁላሉ እየተፈለፈለ እንዳለ እባብ አድርገህ አስበው –…“

እኔ በበኩሌ እንዲህ የሚሉትን የአልበርት ሽዌዘርን መርሆዎች ለመከተል እሞክራሉ፡ “የሰው ልጆች ዋና ግብር ሰዎችን ማገልገል፣ ለሌሎች ሰዎች ፍቅር ማሳየት እና እገዛ ማድረግ ነው፡፡“

በዚህ ላይ እንዲህ የሚል ነገር ብቻ ለመጨመር እውዳለሁ፣ “…የወንጀሎች ሰለባ ለሆኑት እና ፍትህን ላጡ ህዝቦች  ፍትህን መጎናጸፍ እንዲችሉ ማቋረጫ በሌለው መልኩ ጥረት እናድርግ“ ነው።

እናም እኔ በጣም ትንሽ በሆነች መንገድ በየቀኑ መልካም ነገር ለማድረግ አሞክራለሁ።

በዚህ ትችት የእኔ ብቸኛው ፍላጎት ለሰው ልጆች አገልግሎት ለመስጠት (በእርግጠኝነት ኢትዮጵያዊ እና አፍሪካዊ ለመሆን)፣ ሌሎችን ለማገዝ እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ ክብራቸው ተደፍጥጦ የወንጀሎች ሰለባ የሆኑ ወገኖችን ለመርዳት እንዲቻል ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር የስደት መንግስት መርሆ እና ተሞክሮ ምን እንደሚመስል ምርምር ማድረግ ነው፡፡

ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር “የስደት መንግስት” ምንድን ነው?

በአጠቃላይ መልኩ ሲታይ “የስደት መንግስት” ዜጎች ለእራሳቸው ሀገሮች ሲሉ በውጭ ሀገር ሆነው ቡድን መስርተው የሚያቋቁሙት የፖለቲካ ክስተት ነው፡፡

እንደዚህ ዓይነት ቡድኖች በእርግጠኝነት በሀገራቸው ያለውን በስልጣን ላይ ያለውን መንግስት ሕጋዊነት በማስወገድ እነርሱ ሕጋዊ መንግስት እንደሆኑ አድርገው ያስባሉ፡፡ እነዚህ በስደት ላይ ሆነው መንግስትን የሚመሰርቱ ቡድኖች የመጨረሻው ዓላማቸው ወደ ትውልድ ሀገራቸው በመመለስ በመደበኛነት የመንግስትነት ስልጣናቸውን በመያዝ ለሕዝቡ ጠቃሚ የሆነ አመራር ለመስጠት ነው፡፡

በዓለም አቀፉ የሕግ መስፈርት መሰረት ብቃት ያለው የስደት መንግስት ለማቋቋም የተለዩ የሕግ መስፈርቶች የሉም፡፡

ቡድኖች የስደት መንግስት ለማቋቋም ወይም የተለየ መንግስታዊ አወቃቀር ለማካተት እንዲችሉ በሚል የሚጣልባቸው ምንም ዓይነት ሕጋዊ ማዕቀብ የለም፡፡

በስደት ላሉ መንግስታት ዕውቅና ለመስጠት ዕውቅና በሚሰጡት መንግስታት ሊደረጉ የሚችሉ በርካታ ነገሮች እና ለዚህ በስደት ላለው መንግስት ሕጋዊነት ሊገመግሙ የሚችሉ ነገሮች እና ይህ የስደት መንግስትም ሀገሪቱን ለመወከል የሚያስችል ሕጋዊነት እንዲሁም በቂ የሆነ አቅም ያለው እና የሌለው መሆኑን ገንዛቤ በመውሰድ የሚፈጽሟቸው የፖለቲካ ሂደቶች ናቸው፡፡

በስደት ላይ ያለን መንግስት ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር ሕጋዊነቱን በመመርመር ለማወቅ መሞከር የተሻለ ግንዛቤ እንዲኖር ያግዛል፡፡

በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት አንድ ቡድን የስደት መንግስት መስፈርትን ያሟላል ለማለት በመጀመሪያ ደረጃ ያች ሀገር ሉዓላዊ ሀገር መሆን አለባት፡፡

እ.ኤ.አ በ1933 በተደረገው የመንግስታት መብቶች እና ኃላፊነቶች ስምምነት (የሞንቴቪዲዮ ስምምነት) መሰረት “አንድ መንግስት ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር የሚከተሉትን ነገሮች ማሟላት ይጠበቅበታል፡ ቋሚ ህዝብ፣ የተወሰነ የመልክዓ ምድር ወሰን ያለው፣ መንግስት ያለው እና ከሌሎች መንግስታት ጋር ግንኙነትን ለመፍጠር የሚያስችል ብቃት ያለው“

ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር አንድ መንግስት ዓለም አቀፍ ውሎችን እና ስምምነቶችን ጨምሮ መንግሰታት ለዓለም አቀፍ ፍርድ ቤቶች እና መድረኮች የተደራሽንነት ጥቅምን የማግኘት፣ በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት ግዴታዎችን የመፈጸም እና ጥቅሞችን የማግኘት እና ከሌሎች ሀገሮች ፍርድ ቤቶች ከለላ የማግኘት መብቶች እና ጥቅሞችን ይጎናጸፋሉ፡፡

ሁሉም ሉዓላዊ ሀገሮች የእራሳቸውን ሉዓላዊ መንግስት ጥቅም ባስከበረ መልኩ ከሌሎች መንግስታት ጋር ግንኙነት ለመመስረት ነጻ ናቸው፡፡ ማንም የውጭ መንግስት በስደት ላይ ላለ መንግስት ዕውቅና በመስጠት በሌሎች ሀገሮች የውስጥ ጣልቃ ገብነት ድርጊቶችን መፈጸም እንደሌለበት ስምምነት ያለ ቢሆንም በዚህ መንግስት በተመረጠው መርሆም ላይ ጣልቃ እንዳይገባ የሚከለክል የሕግ አስገዳጅነት የለም፡፡

እርግጥ በስደት ላይ ያለ መንግስት ሉዓላዊነትን ስለማይገልጽ እና ከሕጋዊ መንግስት ጋር ያልተያያዘ ከመሆኑ አንጻር የዓለም አቀፍ ሕግ ጉዳይ አይደለም፡፡ ይህም ማለት በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት ሀገር ሳይኖር መንግስት ሊኖር አይችልም፡፡

በእርግጥ በስደት ላይ ያለ መንግስት አንድ ሀገር በውጭ ኃይል ወረራ በተፈጸመበት ጊዜ፣ ግዛቱ በተያዘ እና በተወረረ ጊዜ በስደት ላይ ባለው የስደት መንግስት ላይ የሚያስከትለው ተጽዕኖ አይኖርም፡፡

ሆኖም ግን በስደት ላይ ባሉ መንግስታት ባህሪ መሰረት ሊተገበሩ የማይችሉ ነገሮች እና ልዩ ልዩ ሕጎች አሉ፡፡ ለምሳሌ ያህል ነጻ አውጭ ግንባር መንግስት ሳይሆን በስደት ላይ እንዳለ መንግስት አድርጎ እራሱን መሰየም ይችላል፡፡ የአንደ ሀገር ክልል እራሱን በእራሱ የማስተዳደር እና የስደት መንግስት በማለት ማወጅ ይችላል፡፡ እነዚህን እና እንደዚህ ባሉ ጉዳዮች ላይ መወያየት ለሌላ ጊዜ የሚተላለፉ ይሆናል፡፡

በአንድ በተወሰነ ሀገር ውስጥ ስልጣን የያዘ መንግስት ባለበት ሁኔታ በስደት ላይ ላለ መንግስት ዕውቅና በመስጠት ስልጣንን ይዞ እንዲንቀሳቀስ ዕውቅና መስጠት ከዓለም አቀፍ ሕግ አንጻር ሕገወጥ እና ጣልቃገብነትን ያመላክታል በማለት የሚከራከሩ የሕግ ህልዮት ተከታዮች አሉ፡፡

ሌሎች በዓለም ሕግ ላይ ትችት የሚያቀርቡ ሰዎች ደግሞ በስደት ላይ ያለ መንግስት ሕጋዊነት ቢያንስ በአራት መስፈርቶች ማለትም የሕዝብ ወካይነትን፣ በፖለቲካ ነጻነት ጉዳይ፣ በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ሕገ ወጥነት እና የአንድ መንግስት መገለጫ የሆኑ ባህሪያቱን አካትቶ በመያዝ የሚወሰን ይሆናል በማለት ሀሳብ ያቀርባሉ፡፡

በስደት ላይ ላለ መንግስት ከምናቀርበው ትንታኔ አንጻር የሕጋዊነት ቁልፍ መስፈርት በዓለም ዓቀፍ ሕግ መሰረት ስምምነት የተደረሰባቸው መስፈርቶች በውል ተይዘው የማይገኙ በመሆኑ የሕጋዊነት ትርጉምም በግልጽ ምን ማለት እንደሆነ ባልተብራራበት ሁኔታ ችግር ማጋጠሙ የሚጠበቅ ነው፡፡

የአንድ ቡድን አስተሳሰብ በስደት ላይ ያለ መንግስት በዴሞክራሲያዊ ህጋዊነት ላይ የተመሰረተ መሆን ይኖርበታል የሚል ሀሳብ ያቀርባል፡፡ በሌላ አባባል በዴሞክራሲያዊ መንገድ የተመረጠ ቡድን ብቻ በስደት ላይ እስካለ ድረስ እንደ ሕጋዊ መንግስት መቆጠር አለበት የሚል ሀሳብን ያራምዳሉ፡፡ ሌሎቹ ደግሞ አንድ በስደት ላይ ያለ መንግስት ሕጋዊ ስለመሆን እና አለመሆኑ እያንዳንዱ መንግስት ሊያተኩርበት የሚገባው የእራሱ የሆነ ነጻነት አለው ብለው ያምናሉ፡፡

በስደት ላይ ላለ መንግስት ዕውቅና መስጠት የግዛት ሌዓላዊነትን እና በሌሎች ሀገሮች ጉዳዮች ላይ ጣልቃ ያለመግባት ጉዳዮች ላይ አሉታዊ ተጽዕኖን በማሳረፍ  የዓለም አቀፍ ሕግን መሰረታዊ መርሆዎች እንደመጻረር ይቆጠራል ብለው የሚከራከሩም አሉ፡፡

ጥቂት በዓለም አቀፍ ሕግ ላይ ትችት የሚያቀርቡ ባለሙያዎች በስደት ላይ ላለ መንግስት በሌሎች ሀገሮች ድጋፍ በወረራ እና አማጺ ቡድኖችን በመደገፍ ከስልጣኑ በኃይል ለሚወገድ መንግስት ዕውቅና የመስጠቱ ጉዳይ ውሱን መሆን አለበት ብለው ያምናሉ፡፡

በዚህም ምክንያት ነው በሰላም ጊዜ ከሚኖሩት ይልቅ በጦርነት ጊዜ የሚኖሩ የስደት መንግስታት ቁጥር ከፍ ብሎ የሚታዬው፡፡

በዓለም አቀፍ ሕግ መስፈርት መሰረት አንድ ዓይነት ስምምነት የተደረሰበት አንድ ነጠላ የሆነ የስደት መንግስት መስፈርት የለም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ለስደት መንግስት አንድ ዓይነት መርሆ ወይም ስምምነቶች የሉም፡፡

በእርግጥ በስደት ስላለ መንግስት ሕግ ሆነው የተዘጋጀ እና የተመደበ ዓለም አቀፍ ሕግ የለም በማለት ትችት የሚያቀርቡ ዓለም አቀፍ የሕግ ባለሙያዎች አሉ፡፡ በመጨረሻም እንዲህ የሚል ሀሳብ ያቀርባሉ፣ በስደት ላይ ያሉ መንግስታት ሕጋዊ ሰውነት በተቋቋመው የስደት መንግስት እና ቀደም ሲል ዕውቅና ባላቸው መንግስታት መካከል በሚኖረው የሕዝቡን ፍላጎት መሰረት ባደረገ መልኩ ባላቸው ግንኙነት የሚወሰን ይሆናል፡፡

በስደት ላይ ያለን መንግስት ሊደግፍ የሚችል በቂ የሆነ ልማድ ወይም ደግሞ የመንግስት ተሞክሮ እና  የሕግ ሀሳብ እንዳለ በመግለጽ መከራከር እችላለሁ፡፡ ግልጽ ለማድረግ የተወሰኑ ሁኔታዎች ባጋጠሙ ጊዜ መንግስታት በይፋም ሆነ ይፋ ባልሆነ መልኩ ለስደት መንግስት ዕውቅና ሊሰጡ እና ድጋፍ ለማድረግ የሚችሉባቸው ከፖለቲካ፣ ከሕግ ወይም ደግሞ ከሞራል ስብዕና አኳያ ውጭ በሆነ መልኩ በቂ የሆኑ የመንግስት ልምዶች አሏቸው፡፡

በስደት ላይ ላለ መንግስት በቂ የሆነ ዓለም አቀፍ ሕግ ስለመኖር እና አለመኖር ጉዳይ በማስመልከት ዓለም አቀፍ የሕግ ባለሙያዎች የክርክር ጭብጥ ማቅረብ ይችላሉ፡፡ በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት በስደት ላይ ላለ መንግስት ዕውቅና መስጠት የሚያስችል በቂ የሆነ የመንግስታት ተሞክሮ አለ የሚለውን በመያዝ የክርክር ጭብጤን ለማቅረብ እወዳለሁ፡፡

በስደት ላይ ላሉ መንግስታት አነስተኛ የሆነ የቀጣይነት እና የአንድ ዓይነት የሁለቱም ደረጃ አመሰራረት እና ዕውቅና የመስጠት ጉዳይን በማስመልከት እንደሚከተለው አቀርባለሁ፡፡

ከአንደኛው የዓለም ጦርነት ጀምሮ በስደት ላይ ስላሉ መንግስታት አመሰራረት እና ዕውቅና አሰጣጥ ጉዳይ በጊዜ የተቀመረ ማስረጃ አለ፡፡

በአሁኑ ጊዜ ካለው ሁኔታ አንጻር በርካታ መንግስታት የዓለም መንግስታት የጸጥው ምክር ቤትን ጨምሮ በአንድ ወይም በሌላ መልኩ በወቅቱ ካሉ ዓለም አቀፍ ሁኔታ እና የየሀገሮቻቸውን ጥቅም ከማስከበር አንጻር አስፈላጊ ከሆኑ ነገሮች አኳያ በተጣጣመ መልኩ ለበርካታ የስደት መንግስታት ዕውቅና ሰጥተዋል፡፡

ከተወሰነ የሕግ ማዕቀፍ አንጻር በስደት ላይ ያሉ መንግስታትን ሕጋዊነት መቀበልም ሆነ አለመቀበል በሚመለከት ምንም ዓይነት ሕጋዊ ማስገደጃ የሌለ መሆኑን የሚገልጽ የህግ ሀሳብ የሌለ መሆኑን በማንሳት የክርክር ጭብጥ ማንሳት ይቻላል፡፡ በሌላ አባባል በስደት ላይ ባሉ መንግስታት ላይ በአጠቃላይ እንደ ሕግ ተቀባይነት ያለው ልማድ ወይም ተሞክሮ የለም፡፡ (ዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት/International Court of Justice (ICJ) አንቀጽ 38 (1) (b)፡፡)

በስደት ላይ ስላሉ መንግስታት በቂ ማስረጃ እና አጠቃላይ የሆነ ተሞክሮ የሌለበት ሁኔታ እንደ ሕግ በተያዘበት ሁኔታ የስደት መንግስታትን ከማቋቋም እና ዕውቅና ከመስጠት ተሞክሮ አኳያ የተወሰኑ ዓለም አቀፍ ሕጎች እና ተሞክሮዎች እንዳሉ የክርክር ጭብጥ ማቅረብ እችላለሁ፡፡ በሌላ አባባል የስደት መንግስታትን ለማቋቋም እና ሕጋዊ ዕውቅና ለመስጠት አንድ ዓይነት የሆነ የመንግስታት ልምድ እንዳለ አምናለሁ፡፡

በስደት ላይ ያሉ መንግስታት በዋናነት የሀያኛው ክፍለ ዘመን ክስተቶች ቢሆኑም ቅሉ ከአንድ ሀገር መልክዓ ምድራዊ ግዛት ውጭ በሆነ መልኩ መንግስትን ከትውልድ ሀገር ውጭ የመመስረቱ ጉዳይ ከላይ የተጠቀሰውን ሐረግ ትርጉም እንዲይዝ ያደርገዋል፡፡

የስደት መንግስትን ከማቋቋም አንጻር ንጉስ ዳቪድ (ዳዊት) የመጀመሪያው የስደት መንግስት መሪ እንደነበር የክርክር ጭብጤን አቀርባለሁ፡፡

አንዳንድ የቅዱሳን መጽሐፍት ምሁራን እንደሚያቀርቡት የክርክር ጭብጥ የዳቪድ ልጅ የሆነው አብሳሎም አባቱን በመገልበጥ ንጉስ ለመሆን ወሰነ እና ንጉስ ሆነ፡፡

ያንን ዓላማ ለማራመድ አብሳሎምን የገፋፋው ወደ እየሩሳሌም ከተማ በር በመሄድ ህዝቡ በአባቱ አስተዳደር ላይ የሚያቀርበውን ቅሬታ ከሰማ እና ካስተዋለ በኋላ ነው፡፡

ይህንን ድርጊት ለጥቂት ዓመታት ከሰራ በኋላ አብሳሎም የሕዝቡን ፍቅር አገኘ፡፡ ለአባቱ ለተወሰነ ጊዜ አልኖርም በማለት የማታለል ስራ ሰራ፡፡

አብሳሎም ወዲያውኑ ንጉስ እንደሆነ በይፋ አወጀ፡፡ ዳቪድ መፈንቅለ መንግስት መሆኑን ካረጋገጡ በኋላ ከደጋፊዎቻቸው ጋር ወደ እየሩሳሌም በመሄድ የስደት መንግስት አቋቋሙ፡፡ ከዚያ በኋላ ልጃቸውን በጦርነት ድል በማድረግ እንደገና በአሸናፊነት ወደ ሀገራቸው ተመሰሉ፡፡

ለበርካታ ዘመናት ስደተኛ ንጉሶች እና የዘር ገዥዎች የስደት መንግስታትን (የስደት ፍርድ ቤቶችን) አቋቁመዋል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ የእንግሊዝ እና የፈረንሳይ ንጉሳውያን ገዥዎች በወቅቱ ከፈነዳው አብዮት በማምለጥ ይህንን መንግስት ለማቋቋም ችለዋል፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን በርካታ የስደት መንግስታት በጦርነት ወረራ በሚፈጸምባቸው ጊዚያት ሁሉ የስደት መንግስታትን ሲያቋቁሙ ቆይተዋል፡፡

በሁለተኛው የዓለም ጦርነት መንግስታት፣ የተቃዋሚ ቡድኖች እና ንጉሳዊ ዝርያዎች ከዴንማርክ፣ ከግሪክ፣ ከፖላንድ፣ ከኖርዌ፣ ከዩጎስሎቪያ፣ ከኔዘርላንድ፣ ከሉክሰምበርግ፣ ከቤልጂየም፣ ከቸኮስሎቫኪያ የስደት መንግስታትን በለንደን አቋቁመዋል፡፡ በርካታዎቹ እነዚህ የስደት መንግስታት በእንግሊዝ መንግስት ለተወረሩባቸሀው ሀገራቸው ሕጋዊ ዕውቅና ያላቸው መሆናቸውን በማመን ዕውናቅናን አግኝተዋለል፡፡

ከመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ወዲህ በጣም ታላቅ ታዋቂ የሆነው ዓለም አቀፍ ሕግ በኢትዮጵያ በአጼ ኃይለ ስላሴ ተቋቁሞ ስለነበረው የስደት መንግስት በማስመልከት የክርክር ጭብጤን ማቅረብ እችላለሁ፡፡

እ.ኤ.አ ጥቅምት 1935 ፋሽስት ኢጣሊያ በኢትዮጵያ ላይ የፈጸመችውን ወረራ ተከትሎ ታላቋ እንግሊዝ እና ሌሎች የአውሮፓ መንግስታት በኢትዮጵያ ያለውን የኢጣሊያ የውክልና አገዛዝ ሕጋዊነት ተቀበሉ፡፡ ከዚሁ ጎን ለጎን ደግሞ ለአጼ ኃይለ ስላሴ ለሉዓላዊት ኢትዮጵያ የስደት መንግስት አገዛዝ ግምገማ ካካሄዱ በኋላ ሕጋዊ እውቅና ሰጡ፡፡

በእንግሊዝ የአጼ ኃይለ ስላሴ የስደት መንግስት ሕጋዊ እውቅና በእንግሊዝ ፍርድ የፍትህ አካላት ስርዓት ተፈተሾ በጠቅላይ ፍርድ ቤትም እንዲጸድቅ ተደረገ (በእንግሊዝ ፓርላማ ውሳኔ ወይም ደግሞ በሌላ በሚኒስቴር መስሪያ አካል ሳይሆን)፡፡

እ.ኤ.አ በ1934 በኢትዮጵያ መንግስት ንጉሰ ነገስት አጼ ኃይለ ስላሴ እና በሽቦ ገመድ እና በሽቦ አልባ ኃላፊነቱ የተወሰነ ድርጅት መካከል የሬዲዮ እና የቴሌግራፍ አገልግሎት ኮንትራት ስምምነት ተደርጎ ነበር፡፡

እ.ኤ.አ በ1936 አጼ ኃይለ ስላሴ ወደ እንግሊዝ ተሰደዱ እና የኢጣሊያ ንጉስ እራሱን የኢትዮጵያ ንጉስ በማድረግ አወጀ፡፡

እ.አ.አ በ1937 ንጉስ ኃይለ ስላሴ የሽቦ ገመድን እና ሽቦ አልባ ሃላፊነቱ የተወሰነ ድርጅት ላይ 10,600 ፓውንድ የይገባኛል ጥያቄ በማቅረብ እንዲከፍል ክስ በመመስረት በእንግሊዝ ፍርድ ቤት እንዲቆም አደረጉ፡፡ የኢጣሊያ መንግስትም ያንን ገንዘብ ይገባኛል በማለት አቤቱታ አቀረበ፡፡

ከጥቂት ጊዜ የክርክር ሂደት በኋላ ፍርድ ቤቱ እ.ኤ.አ በ1938 ለአጼ ኃይለ ስላሴ ፈረደ፡፡

ያ ፍርድ ቤት የእንግሊዝ መንግስት እስከዚያ ድረስ ለኢትዮጵያ ንጉስነት ሕጋዊ ዕውቅና ያላቸው  አጼ ኃይለ ስላሴ እንጅ የኢጣሊያ ንጉስ ሕጋዊ የኢትዮጵያ ንጉስ አይደለም ማለት በማለት የመደምደሚያ ውሳኔውን ሰጠ፡፡

ያም ሆነ ይህ በሽቦ ገመድ እና በሽቦ አልባ ኃላፊነቱ የተወሰነ ድርጅት ሁለተኛ አቤቱታ የእንግሊዝ የውጭ ጉዳይ ቢሮ እ.ኤ.አ ጥቅምት 1938 እንዲህ የሚል እውቅና ሰጠ፣ “የተከበረው መንግስት ግርማዊ ቀዳማዊ አጼ ኃይለ ስላሴ ሕጋዊ የኢትዮጵያ ንጉስ አይደሉም እናም በአሁኑ ጊዜ የኢጣሊያ ንጉስ የኢትዮጵያ ሕጋዊ ንጉስ ናቸው፡፡“

ጉዳዩ በይግባኝ ውድቅ ተደረገ፣ ሆኖም ግን እስከዚያም ጊዜ ድረስ ቢሆን በተተኪው መንግስት እና በስደት ላይ ባለው መንግስት መካከል ያልተፈቱ አወዛጋቢ ጉዳዮች ገና እልባት አላገኙም ነበር፡፡

ከዚህ ተጻራሪ በሆነ መልኩ ደግሞ  ኢጣሊያ እ.ኤ.አ ሰኔ 1940 ወደ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት በገባች ጊዜ የእንግሊዝ መንግስ በስደት ላለው ለኢትዮጵያ መንግስት ዕውቅና ሰጠ፡፡

በ20ኛው ክፍለ ዘመን ለመንግስታት ሕጋዊ ዕውቅና ለመስጠት በርካታ ሙከራዎች ነበሩ፡፡

የኢስትራዳ መርህ/Estrada Doctrine (ሜክሲኮ) የውጭ መንግስታት በሌሎች ሀገሮች የውስጥ ጉዳይ በአዎንታዊም ሆነ በአሉታዊ መልኩ ጣልቃ በመግባት ስለመንግስታት ወይም ስለሚደረገው ለውጥ መወሰን የለባቸውም፡፡ ምክንያቱም እንደዚህ ያሉት ጉዳዮች የሀገሮችን ሉዓላዊነት ከመዘለፍ አንጻር የሚታዩ የሆናልና ነው፡፡ ይህ መርህ የሜክሲኮን ጉዳይ ከማዬት አኳያ ከሞራል እና ከፖሊተካ ጥያቄ አንጻር ትክክል ስለመሆን አለመሆን እና ስለአምባገነኖች መመስረት ገለልተኛ የመሆን አቋምን የሚያመላክት ነው፡፡

የቶባር መርህ/Tobar Doctrine በመካከለኛው አሜሪካ በሕገ መንግስት ድንጋጌ ካልሆ በስተቀር በሌላ በማንኛውም መንገድ ስልጣንን ከአንዱ መንግስት በኃይል መንጠቅ እንደማይቻል በግልጽ ያስቀምጣል፡፡

የስቲምሰንን መርህ/Stimson Doctrine ተከትሎ ዩናይትድ ስቴትስ ስለዓለም አቀፍ ግዛት እና በኃይል ስለሚደረጉ የመንግስታት ለውጥ ምንም ዓይነት ዕውቅና እንደማትሰጥ አወጀች፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የስቲምሰን መርህ በተወረሩ ሀገሮች ያሉ ስደተኛ መንግስታት ዓለም አቀፍ ዕወቅና ያላቸው ተዋናዮች እንደሆኑ በማድረግ ሙሉ ዕውቅና ሰጥታለች፡፡

በሰላም ጊዜ በስደት ላይ ያሉ መንግስታትን ከመደገፍ አኳያ በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት ኢላማ በሆነው ሀገር የውስጥ ጉዳዮች ላይ ቀጥተኛ የሆነ ጣልቃገብነት እስካልተደረገ ጊዜ ድረስ ከሕግ አንጻር በትክክለኛ መንገድ መደገፍ እንዳለባቸው ለመሞገት እወዳለሁ፡፡ በኮርፉ ቻኔል ጉዳይ (1949) ዓለም አቀፉ ፍርድ ቤት እያንዳንዱ ሉዓላዊ መንግስት ከምንም ዓይነት የውጭ ኃይል ጣልቃገብነት ነጻ የመሆን መብት እንዳለው በሕግ አረጋግጧል፡፡

ሆኖም ግን ከኮርፉ ቻኔል ሕግ አንጻር የሰብአዊ መብትን ጨምሮ በርካታ የልዩነት ጉዳዮች አሉ፡፡ ለምሳሌ እ.ኤ.አ በ1999 በኮሶቮ ቀውስ ጊዜ የሰሜን ቃልኪዳን ሀገሮች ድርጅት/ኔቶ ከሞራል አንጻር እና የሩሲያ፣ ቻይና እና የሌሎች በርካታ ሀገሮች ተቃውሞ ቢኖርም ቅሉ የሰርቢያን የጎሳ ማጽዳት ለማቆም አፋጣኝ ወታደራዊ እርምጃ ወሰደ፡፡

በስደት ስላለ መንግስት የዓለም አቀፉ የፍትህ አካል የሚሰጠው ሕጋዊ ሰውነት በአብዛኛው መንግስታት ዕውቅና ለማሰጠት ስትራቴጂካዊ በሆኑ መገሮች ላይ የሚወሰን ነው፡፡

አንድን ቡድን የስደት መንግስት ነው ብሎ ዕውቅና ለመስጠት መንግስታት በርካታ ነገሮችን ከግንዛቤ ውስጥ ያስገባሉ፡፡ ለምሳሌ ያህል በትውልድ ሀገር ላይ ያሉት ቡድኖች የስደት መንግስት ዕውቅና በሚጠይቁበት ጊዜ መንግስታት በቂ የሆኑ መስረጃዎችን ይመለከታሉ፡፡

በስደት ላይ ያለ መንግስት በስልጣን ላይ ያለ መንግስት የሚያደርጋቸውን በርካታ ነገሮችን በተጨባጭ በማቅረብ የእርሱን ሕጋዊ ህልውና ለማረጋገጥ ይችላል፡፡ እነዚህ ድርጊቶች ሕገ መንግስት የማርቀቅን፣ በሌሎች መንግስታት የዲፕሎማሲ ዕውቅና የማግኘትን፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ከመያዝ አንጻር፣ የአንድ ዓለም አቀፍ የስምምነት ውል አባል መሆንን እና ከዚህም በላይ ደግሞ የማንነት መታወቂያን ከማተም አንጻር ያሉትን በመጨመር አካትቶ ይይዛል፡፡

በስደት ላይ ያለ መንግስት ተግባራዊ ባህሪ በዋናነት ከሚኖረው አጠቃላይ ወይም ደግሞ የተወሰነ  ኗሪ  ህዝብ እና ከውጭ መንግስታት ቀጥታ ወይም ደግሞ ቀጥተኛ ባልሆኑ ድጋፎች ላይ የሚወሰን ይሆናል፡፡ እነዚህ ሁለት ነገሮች በስደት ላይ ያለ መንግስት አንጸባራቂ ኃይል ሆኖ ይቀጥላል ወይም ደግሞ በትውልድ ሀገር ላይ በስልጣን ላይ ተጣብቆ ለሚገኘው ገዥ አካል የማይበገር እና ብቃት ያለው ጠንካራ ኃይል ሆኖ መንግስቱን ይገዳደራል፡፡

ስለስደተኛ መንግስታት ጥቂት ምሳሌዎች፣

የቲቤት የስደት መንግስት የተመራው በቅዱስነታቸው 14ኛ ዳላይ ላማ ቴንዚን ጊያትሶ (ዳላይ ላማ) ነው፡፡ በዚህም መሰረት የቻይና በቲቤትያውያን ላይ እያራመደች ላለችው ጭቆና እምቢ አሻፈረኝ በማለት  ቻይና እ.ኤ.አ ከ1959 ጀምሮ በቲቤት ላይ ያደረገችውን ወረራ አወገዙ፡፡

የቲቤት ማዕካለዊ አመራር/The Central Tibetan Administration (CTA) ወይም ደግሞ መሰረቱን በሕንድ ሀገር ውስጥ ባደረገው በስደት ላይ ያለው መንግስት ዓላማ አድርጎ የተነሳው የቲቤት ስደተኞች እንዲያገግሙ ማድረግ እና በቲቤት ነጻነት እና ደስታ ተመልሰው ቦታቸውን እንዲይዙ በማድረግ ጉዳይ ላይ ያነጣጠረ ነበር፡፡

ሲቲኤ/CTA በቲቤት ሀገር ውስጥ ስልጣን እንዲቆጣጠር ዕቅድ አልነበረም፡፡ ከዚህ ይልቅ በቲቤት ውስጥ በቲቤትያውያን የቲቤትያውያንን ጥቅም የሚያስከብር መንግስት በቲቤት ውስጥ ነጻነት እንደተመለሰ ወዲያውኑ የሚፈርስ ይሆናል፡፡

የካምፑቻ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ጥምረት/The Coalition Government of Democratic Kampuchea (CGDK) በሶስት የካምቦዲያ አማጺ የፖለቲካ ቡድኖች ስብስብ የተመሰረተ የስደት መንግስት ጥምረት ነበር፡፡ CGDK በቬትናም አሻንጉሊት አገዛዝ ላይ የተቋቋመ እና በተባበሩት መንግስታት ካምቦዲያን ሊወክል የሚችል ሕጋዊ እውቅና ያለው የስደት መንግስት ነበር፡፡ CGDK የተባበሩት መንግስታት ለተመለሰው የካምቦዲያ የስደት መንግስት እውቅና ከሰጠ በኋላ እ.ኤ.አ 1993 ስልጣኑን ለተመለሰው መንግስት አስረክቦ እንዲፈርስ ተደረገ፡፡

በስደት ላይ የነበረው የኩዌት የስደት መንግስት እ.ኤ.አ በ1990 ኢራቅ ኩዌትን መውረሯን ተከትሎ የተመሰረተ የስደት መንግስት ነበር፡፡ ሳውዲ አረቢያ በስደት ላለው መንግስት መሪ ለኢሚር ጃበር አል አህመድ አል ጃበር ሳባህ ቢሮዎችን እና ፋሲሊቲዎችን በማሟላት የሚኒስቴር መስሪያ ቤቶች፣ ሬዲዮ ጣቢያዎች እና ግንኙነቶች ተቋቁመው ብቃት ባለው ሁኔታ የኩዌት ሕጋዊ መንግስት ተግባራት ቀጣይ እንዲሆኑ ድጋፏን ሰጥታለች፡፡ በርካታዎቹ መንግስታት በስደት ላይ ላለው መንግስት ዕውቅናቸውን መስጠታቸውን ይፋ በሆነ መልኩ አውጇል፡፡

የሐይቲ መንግስት ፕሬዚዳንት የነበረው ጂን ቤርትራንድ አሪሰታይድ እ.አ.አ በ1991 ከስልጣን ከተወገደ በኋላ በቀጣዮቹ ጊዚያት የባሀሚያን መንግስት በሕገ መንግስቱ እና ዴሞክራሲያዊ በሆነ መልኩ የተመረጠ መንግስት ሆኖ እውቅና ተሰጥቶት ቀጥሏል፡፡ የኔሽን መጽሔት ዊኪሊስን ጠቅሶ ባቀረበው ዘገባ መሰረት ዩኤስ አሜሪካ እ.አ.ኤ፣ ከ2004 መፈንቅለ መንግስት በኋላ ዴሞክራሲያዊ በሆነ መልኩ የተመረጡት የሐይቲ መንግስት መሪ ወደ ሀገራቸው እንዲመለሱ እና አመራራቸውን እንዲቀጥሉ ሰፊ መሰረት ያለው ዘመቻ አካሂዳለች፡፡

ሩሲያውያን እ.ኤ.አ በ2000 ግሮዝኒን በወረሩበት ጊዜ የቸቸን የስደት መንግስት እንዲቋቋም ሆኖ በበርካታ የአረብ ሀገሮች፣ በእንግሊዝ፣ በዩኤስ ኤ እና በፖላንድ እየተዘዋወረ ሲሰራ ቆይቷል፡፡

የበርማ ብሔራዊ የጥምረት መንግስት አንድነት/The National Goverenment of the Union of Burma (NCGUB) እ.ኤ.አ በ1995 በስዊድን ሀገር ውስጥ ዋና መስሪያ ቤቱን በሜሪላንድ ውስጥ በማድረግ እ.ኤ.አ መስከረም 2012 ከመፍረሱ በፊት የስደት መንግስት በመሆን ሕጋዊ እውቅና እንዲያገኝ ጠይቋል፡፡

NCGUB እንዲፈርስ የመደረጉ ሁኔታ በበርማ በዘለቄታዊነት አስፈላጊ የሆነው እና ለብሄራዊ ዕርቅ ስኬታማነት አስተዋጽኦ የሚያደርገው እና ሁሉም ተሳታፊዎች ወደ አንድነት ወደሚያደርሰው ብሄራዊ የፖለቲካ ፕሮግራምን ለማቋቋም እንደሚያስፈልግ እምነት አለው፡፡

የኢኳቶሪያል ጊኒ ተራማጅ ፓርቲ/The Progress Party of Equatorial Guinea (PPEG) እ.ኤ.አ በ1990ዎቹ የመጀመሪያዎቹ ዓመታት በዚያች ሀገር የፖለቲካ ፓርቲዎች ሕጋዊነት መሆንን ተከትሎ ተመሰረተ፡፡

በመንግስት ስቃይ ምክንያት የPPEG አመራር በስፔን ሀገር የስደት መንግስት ለመቋቋም አወጀ፡፡

እ.ኤ.አ 2015 በሰሜን የመን በሀውዚ ሺያ ጎሳ አመጽ በኋላ የየመን መንግስት የስደት መንግስት ለመሆን ችሏል፡፡ እ.ኤ.አ መጋቢት በ2015 የሀውዚ ኃይሎች ኃይላቸውን እያጠናከሩ በመጡበት ጊዜ ፕሬዚዳንት አብድ ራቡ ማንሱር ሀዲ ወደ ኤደን ከዚያም የሳውዲ አረቢያ ማዕከል ወደሆነችው ሪያድ ተሰደዋል፡፡ እ.ኤ.አ መስከረም 2015 ታማኝ አመጸኞች በሳውዲ አረቢያ ተዋጊዎች እየተደገፉ በኢራንያውያን የሀውዚ ሀይሎች ትብብሮች ተይዘው የነበረውን ወደብ መልሰው በመቆጣጠር የየመን ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ካሌድ ባሃህ ከስድስት ሚኒስትሮች ጋር በመሆን ወደ ደቡብ የኤደን ወደብ ተመልሰዋል፡፡

ሶርያ ጥብቅ እና በተግባር የተካነ የስደት መንግስት ብታቋቁም ኖር አሁን ካለችበት የእርስ በእርስ የጦርነት ጥፋት እራሷን መከላከል ትችል ነበርን?

የሶርያ ጦርነት የአረብ የጸደይ አብዮት በተጀመረበት እና ተቃዋሚዎች በመንግስት በኩል የማሻሻያ እርምጃዎች እንዲወሰዱ እና የታሰሩ የፖለቲካ እስረኞችም እንዲፈቱ ጥያቄ ባቀረቡበት ጊዜ እ.ኤ.አ መጋቢት 2011 ተጀመረ፡፡

የባሽር አላሳድ አገዛዝ አመጽ ቀስቃሾችን በማጥፋት የተቀሰቀሰውን ህዝባዊ አመጽም ማዳፈን እና ማጥፋት ይቻላል የሚል እምነት አለው፡፡

ተቃውሞዎች እንደ ሰደድ እሳት እየተቀጣጠሉ ወደ ህዝባዊ አመጽነት ለመሸጋገር ችለዋል፡፡ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ የአሳድ ወታደሮች የብረት ለበስ ተሽከርካሪዎችን፣ ከባድ መሳሪያዎችን እና የጦር አውሮፕላኖችን በመጠቀም ከተሞችን እና አካባቢዎችን በመውረር ከፍተኛ የሆነ ጥቃት መሰንዘር ጀመሩ፡፡

የደማስቆስ አመጽ በተቀሰቀሰ ጊዜ ገና በመጀመሪያዎቹ ወራት የሶርያ የፖለቲካ፣ የማህበራዊ፣ የኢኮኖሚ፣ የሲቪክ እና ሌሎች አመራሮች፣ ቡድኖች እና ማህበራት በአንድነት ሆነው የስደት መንግስት ቢያቋቁሙ ኖሮ አሁን እየታዬ ካለው ውድመት ልትጠበቅ ትችል ነበርን?

የሶርያ ብሔራዊ ምክር ቤት/The Syrian National Council (SNC) የተባበረ የቡድን ማዕቀፍ ለማቋቋም ዓላማ ሰንቆ ከተነሳው እና ከሌላ በሶርያ ውስጥ ከሚገኘው ዋና የጸረ አሳድ አመጾች መመስረት ከወራቶች በኋላ ተመሰረተ፡፡

እ.ኤ.አ ሚያዝያ 2012 SNC ወደ 17 በሚሆኑ ሀገሮች (ዩኤስ አምሪካንን፣ እንግሊዝን እና ፈረንሳይን ጨምሮ) እና በአውሮፓ ህብረት የሶርያ ህዝቦች ሕጋዊ ተወካይ (የስደት መንግስት?) በመባል እውቅና አግኝቷል፡፡

በSNC የውስጥ ችግሮች እና ግልጽ የሆነ የፕሮግራም እና የስትራቴጂ ብቃት ማነስ ምክንያት እና ከሌሎች ተቃዋሚ ቡድኖች ጋር ተባብሮ መስራት አለመቻሉ እና ሌሎች አዳዲስ ቡድኖች በአስቸኳይ እየጠቋቋሙ በመሆኑ በርካታ ሀገሮች ለSNC የሚሰጧቸውን ሙሉ ድጋፎች ከመስጠት እያቋረጡ እና ወደ ኋላ በማፈግፈግ ላይ ይገኛሉ፡፡

እ.ኤ.አ ጥቅምት 2012 ዩኤስ አሜሪካ SNC በግልጽ የሚታይ የተቃዋሚዎች ዋና ስብስብ ሊሆን እንደማይችል እና በአሁኑ ጊዜ ነጻነታቸውን ለማረጋገጥ በጦር መስር ሆነው እየተዋጉ ያሉትን እና ዕለት በዕለት እየሞቱ የሚገኙትን ተቃዋሚዎች ውጤታማ በሆነ መልኩ ለማገዝ እንዲቻል ለሌሎች አዲስ ተቃወሚዎች ምስረታ ጥሪ ያቃርባሉ፡፡

SNC በቀጣይነት የሶርያ ብሔራዊ አብዮታዊ ጥምረት ከሌሎች የተቃዋሚ ኃይሎች ጋር ህብረት በመፍጠር ትግሉን ያጧጡፋል፡፡

እ.ኤአ ሚያዝያ 2012 የሶርያ አመጽ ከተቀሰቀሰ ከአንድ ዓመት በኋላ 200 አካባቢ በሚሆኑ የሶርያ የፖለቲካ፣ የማህበራዊ፣ የኃይማኖት፣ ወታደራዊ እና የሲቪክ ማህበረሰብ ቡድኖች እና ድርጅቶች ሶርያን ወደ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለማሸጋገር የስደት መንግስት ማቋቋምን ዓላማ ባደረገ መልኩ በኢስታንቡል ለሶስት ቀናት የቆዬ ጉባኤ አካሂደው ነበር፡፡

እ.ኤ.አ ጥቅምት 2012 በሶርያ የፖለቲካ እና የስትራቴጂ ጥናቶች ማዕከል/Syrian Center for Political and Strategies፣ የሶርያ ተቃዋሚ ቡድኖች የርዕዮት ዓለም ልዩነታቸውን ወደ ጎን በመተው በስደት ላይ የሚገኝ የስደት መንግስት ለመቋቋም ከስምምነት ላይ ደርሰዋል፡፡

በሶርያ የሚገኘው የፖለቲካ እና የስትራቴጂ ጥናቶች ማዕከል/Syrian Center for Political and Strategies በድህረ አሳድ ተግባራዊ ሊደረግ የሚችል የፖለቲካ እና አስተዳደራዊ ማሻሻያ ለማድረግ የሚያስችሉ ወሳኝ የሆኑ የመፍትሄ ሀሳቦችን አቅርቧል፡፡

በምርጫ ስርዓቱ እና በፓርቲዎች ሕግ ላይ የማሻሻያ ሀሳቦች ቀርበው ነበር፡፡ በሶርያ ከድህረ አሳድ በኋላ ስኬታማ የሆነ ሽግግር ለማካሄድ “ከፕሮጀክቱ ዕለት በኋላ” የሚባል ድርጅት እንዲመሰረት ተደረገ፡፡ የዚህ ድርጅት ዋና ዓላማ አዲስ ብሄራዊ ማንነትን እና የሕግ የበላይነትን ለማስፋፋት፣ የተረጋጋ አስተዳደር ለመዘርጋት፣ በሶርያ አንድነትን እና ብዝሀነትን ለማጠናከር፣ የመሰረት ድናጋይ በሆኑት እሴቶች እና በዋና ዋና መርሆዎች መካከል የጋራ መግባባት እንዲኖር፣ የኃይማኖት ጽንፈኝነትን ለማስወገድ እና ሁሉም የሶርያ እና ሌሎች ሀገሮች ሁሉ አንድነት እንዲኖራቸው ጥረት ማድረግ የሚል ነው፡፡

በሀገር ውስጥ ባለው አለመረጋጋት ምክንያት የሶርያ ተቃዋሚዎች በዋናነት ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ የሆኑ ስራዎችን ለማከናወን የሚችል የስደት መንግስት ለማቋቋም በፍጹም አልቻሉም፡፡

በአሁኑ ጊዜ ሩሲያ የአሳድን የተቃዋሚዋሚ ቡድኖች፣ የISIS/ISIL አሸባሪ ኃይሎች ለማጥቃት የሚያስችል የጦር መሳሪያ እርዳታ ለአሳድ አገዛዝ እያቀረበች የሶርያ የእርሰ በእርስ ጦርነት በአስከፊ ሁኔታ ቀጥሎ ይገኛል፡፡

እንደ አልጃዚራ ዘገባ ከሆነ የሩሲያ የአየር ላይ የጦርነት ውጊያ የሲቪሉ ማህበረሰብ በሚገኙባቸው የሆምስ እና የአሌፖ አካባቢዎች ከፍተኛ የሆነ ጉዳት በማስከተል ላይ ይገኛል፡፡

       A Government-in-Exile for Ethiopia?

Ethiopia Map2

Foreword to a “government-in-exile for Ethiopia”

A few weeks ago, I gave an interview to an Ethiopian civic group on the topic of “government in exile” under international law.

I was asked to comment on whether the idea and practice of “government in exile” is cognizable under international law.

The implicit question was whether Ethiopians could constitute a legitimate “government-in-exile” in opposition to the Thugtatorship of the Tigrean People’s Liberation Front (T-TPLF) lording over Ethiopia today.

A word or two on the aim of this commentary.

The aim of my analysis here is not to endorse or discredit a particular group planning or purporting to be a “government-in-exile” for Ethiopia.  Nor is it my aim to make a political point against the T-TPLF and show my opposition to their regime, their endless crimes against humanity, their bottomless corruption, their ignorant arrogance and sheer incompetence as a governance body.

I have done that with ferocious tenacity every Monday over the past nine years.

The aim of my commentary is to shed light on a question of broad interest among Ethiopians from my legal perspective.

As a defense lawyer, I have a particular perspective on legal issues. I do not pretend to be an impartial judge.

I am a highly partisan advocate for the causes I support.

But as an academic and human rights advocate, my commitment is to the unvarnished truth, impartial justice and the defense of the rights of humans against tyrants.

That’s why I proudly proclaim in the tagline of my website, “Defend human rights. Speak truth to power.”

For the last nine years, I have been speaking truth to users, abusers and misusers power in Ethiopia, in Africa and elsewhere.

To paraphrase George Bush, “I make no distinction between the abusers and misusers of power who commit crimes against humanity in Ethiopia and the hypocrites who harbor and support them.”

I have come to believe that the root of all evil and suffering in the world is ultimately the abuse of political power and the power to abuse political power. Not money.

That is why I will advocate with the same intensity for Syrian refugees suffering under the Assad/ISIL/ISIS regimes as I would for Ethiopians suffering under the T-TPLF.

My concern for human dignity is not tied necessarily to any particular nationality, but to humanity.

As I like to say, it is not about the nationality of the man or the woman but the huMANity of the man and woman.

As most of my readers have known for nearly a decade, I would not have been involved in Ethiopian politics or human rights advocacy but for the Meles Massacres of 2005.

Following the 2005 election, the late Meles Zenawi declared a bogus state of emergency.

The “emergency” was that his party had been thumped in that election.

Meles was determined to cling to power by any means necessary or unnecessary.

If Meles cannot stay in power by the consent of the people, he would by the barrel of the gun.

Meles Zenawi personally authorized and ordered his goons to use live fire on unarmed demonstrators causing the deaths of some 200 individuals and life-threatening injury to nearly 800. (There is incontrovertible evidence that the actual number of dead and wounded in the post-2005 election massacres is much higher, but the Inquiry Commission appointed by Meles was authorized to investigate deaths that occurred only on a few specific dates.)

Meles Zenawi has certainly escaped justice for his crimes against humanity.

But did he escape justice for his crimes against divinity?!

Will Meles’ henchmen who participated in the Meles Massacres ever be brought to justice for their horrendous crimes against humanity?

But for the Meles Massacres, there would have been no “Al Mariam’s Monday Commentaries” appearing every single week, without missing a single week, for the last 9 years.

But for the Meles Massacres, Meles alive and post-mortem, and the T-TPLF now would not be standing trial every Monday in the court of world public opinion.

But for the Meles Massacres, Meles and his gang of thugs would never have heard of an academic who left his motherland well over four decades ago.

I dare say that my professional “religion” is the rule of law; and as a practicing constitutional lawyer, I must religiously defend the rule of law in a court of law and the court of world public opinion.

For those who want a practical definition of the rule of law, let them consider the fact that in the second decade of the 21st century, a single political party can claim “winning” 100 percent of the seats in parliament in a country where there are allegedly 90 political parties, and have the leader of the “free world” anoint that election as “democratic”.

It would be impossible for a single party to win an election by 100 percent in a country where there is rule of law.

A 100 percent election victory is possible only in country ruled by bushmasters under the “Rule of the Bush” (or the jungle, if you will).

In other words, a 100 percent election victory is possible only in a thugmocracy, a term I coined to describe a form of government produced when one crosses a thugocracy with make-believe democracy.

A thugmocracy is a form of “government” in which the facade of representative electoral democracy is used to maintain and perpetuate the iron rule of a bunch of bush thugs who use state power to line their pockets and their cronies’ pockets.

I have stated all of the above to assert four simple facts: 1) I don’t have a dog in the race to from a “government in exile” for Ethiopia. 2) I believe those who are interested in offering an alternative “government-in-exile” to the T-TPLF have the right to do so under international law. 3) I believe a democratically elected government in Ethiopia will take expeditious measures to bring to justice all persons involved in the Meles Massacres. 4) I believe there are definite alternatives to the thugmocracy in Ethiopia.

I wish to underscore my personal declaration that I have no interest in political power, ONLY in the power of the rule of law triumphant over the Rule of the Bush Thugs.

As regards political power, I agree with Brutus’ in his declaration in Shakespeare’s Julius Caesar: “Th’ abuse of greatness is when it disjoins/Remorse from power. And, to speak truth of Caesar, I have not known when his affections swayed/ More than his reason.”

Simply stated, Brutus says all who seek power are blinded to compassion. Do they not say, “Political power grows out of the barrel of the gun”?

No! political power grows ONLY out of the consent and good will of the people.

The day a single political party “wins” 100 percent of the votes is the day pigs fly. Then again, pigs did fly on May 24, 2015.

Brutus says of those thirsting and hungering for power: “And therefore think him as a serpent’s egg— /Which, hatched, would as his kind grow mischievous—…”

I try to follow Albert Schweitzer’s maxim: “The purpose of human life is to serve, and to show compassion and the will to help others.”

I would only add, “… and to relentlessly seek justice for all victims of crimes against humanity”.

In a tiny, tiny way that is what I try to do every day!

In this commentary, my exclusive interest is in examining the international rule of law on the principle and practice of “government in exile” to advance service to humanity (and Ethiopianity and Africanity also, to be sure), to help others and to seek justice for victims of crimes against humanity in Ethiopia.

What is a “government-in-exile” under international law?

Generally, a “government in exile” is a political entity formed by groups abroad asserting claims of being the legitimate government of their native countries.

Such groups definitively reject the legitimacy of the government in power in their home countries and believe themselves to be the legitimate government. The ultimate aim of those instituting a government-in-exile oftentimes is to return to their native country and attain formal power.

There are no legal criteria under international law for the determination of competent governments-in-exile.

Groups need no legal sanction to constitute or style themselves as a government-in-exile.

Recognition of governments-in-exile is often a political act by the recognizing state which takes a variety of factors in its assessment of the legitimacy of the purported government-in-exile and its capacity as the “sole legitimate representative of a people”.

It may be helpful to understand the legal status of the “state” under international law to better understand  “government-in-exile”.

A “state” must be sovereign to qualify as a subject under international law.

According to the 1933 Convention on the Rights and Duties of States (“Montevideo Convention”) , “The state as a person of international law should possess the following qualifications: a permanent population; a defined territory; government; and capacity to enter into relations with the other states.”

States also enjoy certain rights and privileges under international law including the capacity to make international treaties and agreements, access international tribunals and forums, implement obligations under international law and enjoy privileges and immunities from the jurisdiction of the domestic courts of other states.

All sovereign states are free to enter into relations with other “governments” to the extent it advances their national interest.  There is no legal restriction on any state recognizing any “government-in-exile” it chooses subject to the principle of noninterference in the domestic affairs of other states. .

Strictly speaking, a “government in exile” is not a subject of international law since it manifests no sovereignty and is not attached to a legal state. That is to say, a government cannot exist under international law without the existence of a state.

Of course, governments-in-exile set up during foreign invasion, occupation or annexation of a country do not affect the legal existence of the state in exile.

But there are exceptions and different rules on the nature of the “state” and governments-in-exile. For instance, a national liberation front could present itself as a government-in-exile without being a state. A region of a country could exercise “self-determination” and declare a government-in-exile. Discussion of such issues will be deferred to another time.

There are legal theorists who argue that recognition of a government-in-exile, when there is a government effectively holding power in the particular state, amounts to unlawful intervention in the internal affairs of that state.

Other commentators on international law suggest that the legitimacy of a government-in-exile depends on at least four criteria including its representative character of the population, its political independence, the illegality of the government in power and manifestation of certain attributes of state.

The key criteria of “legitimacy” in the legal analysis of “government-in-exile” is somewhat problematic as there is no agreed upon definition of “legitimacy” under international law for such purposes.

One school of thought suggests that the legitimacy of a government-in-exile could be determined by its democratic legitimization. In other words, only democratically elected should be regarded as legitimate governments when exiled. Others argue each state is free to independently determine whether a government-in-exile is legitimate.

Recognition of a government-in-exile appears to negate the basic principle of international law dealing with respect for the territorial sovereignty of and non-interference in the domestic affairs of other states.

Some international legal commentators limit the recognition of governments-in-exile to the extent of expulsion of a government by belligerent foreign forces, during an occupation and in support of resistance groups.

That is likely the reason why there have been more governments-in-exile during war time than peace.

It should be underscored that there is no single agreed upon definition of “government-in-exile” in international law. There is also no formal doctrine or treaties on “governments-in-exile”.

Indeed, there are some commentators on international law who argue that there is no identifiable body of international norms that could be classified as the “law of governments-in-exile”. They suggest that ultimately, the legal personality of governments-in-exile depends on the relationship between the purported government-in-exile and recognizing governments who decide to act in their national interest.

I shall argue that there is sufficient custom or state practice and opinion juris (opinion of law) that upholds the notion of “government-in-exile”. Simple stated, there is ample state practice which supports the view that in certain circumstances states have formally and informally recognized “governments-in-exile” out of a sense of political, legal or moral obligation.

While international lawyers could argue whether there is substantial evidence of customary international law on governments-in-exile, I take the position that there is sufficient state practice to make governments-in-exile cognizable under international law.

I submit that there is some minimal degree of consistency and uniformity both in the formation and recognition of governments-in-exile.

There is ample longitudinal evidence beginning after WW I supporting the formation and recognition of governments-in-exile.

In the contemporary context, numerous states including members of the U.N. Security Council have in one form or another recognized various governments-in-exile consistent with prevailing requirements of international law and advancement of their national interests.

In a strictly juridical sense, it could be argued that there is no opinio juris (an opinion of law or necessity) which states accept as legally binding in recognizing or not recognizing governments-in-exile. In other words, there is no international custom on governments-in-exile evidenced “as a general practice accepted as law”.  (ICJ Statute, Article 38(1)(b).)

While there may not be substantial evidence of a general practice of governments-in-exile accepted as law, I shall argue that there are certain norms of international law validated through state action and custom for the establishment and recognition of “governments-in-exile”. In other words, I believe that there is a body of uniform practice of states in recognizing governments-in-exile which gives rise to the legality of the creation and recognition of “governments-in-exile”.

Though “governments-in-exile” appear to be principally a 20th century phenomenon, the practice of maintaining a government outside the territory of the native country predates the formal use of that phrase.

I would argue that King David was the first “leader” to establish the first “government-in-exile”.

Some Biblical scholars argue that Absalom, David’s son, decided to oust his father and become king.

In furtherance of that objective, Absalom would go to the city gates of Jerusalem and hear the people’s complaints about governance under his father’s rule.

After a few years of doing this, Absalom gained the favor of the people. He deceived his father that he would be away for a while. Absalom soon announced he was to be made king.  When David learned of the coup, he escaped Jerusalem with his supporters and set up a government-in-exile. He returned triumphantly after defeating his son in battle.

For centuries, exiled monarchs and dynastic rulers have set up governments-in-exile (“exile courts”). Chief among them British and French Royalty escaping revolution.

In the 20th century, most governments-in- exile have been formed during wartime occupation.

During WW II, governments, resistance groups and royalty from Denmark, Greece, Poland, Norway, Yugoslavia, the Netherlands, Luxembourg, Belgium, Czechoslovakia, and maintained government-in-exile in London.  Many of these governments-in-exile were recognized by the British Government as the de jure (legal) governments of their occupied countries.

I should like to argue that the most prominent case of international law involving the legitimacy of a government-in-exile occurred after WW I involving the government set up by Ethiopia’s H.I.M. Haile Selassie.

Following the Fascist Italian invasion of Ethiopia in October 1935, Great Britain and other European states accepted de facto Italian rule over Ethiopia, while at the same time recognizing Haile Selassie as the legitimate sovereign of Ethiopia.

The legal status of Haile Selassie’s government in Britain as Ethiopia’s government-in-exile was tested in the British judicial system and affirmed by British appellate court (not by an act of the British Parliament or a ministerial act).

At issue in Haile Selassie v. Cable and Wireless Limited was the status of a 1934 contract for radio and telegraphic service between the Government of Emperor Haile Selassie and Cable and Wireless Ltd.

In May 1936, Haile Selassie left for exile in Britain and the King of Italy declared himself Emperor of Ethiopia.

In 1937, Emperor Haile Selassie brought an action before the High Court of England claiming £10,600 from Cable and Wireless. The Italian Government also made a claim for the money.

After some litigation, the Court of Appeal in 1938 decided in favor of Haile Selassie.

That Court concluded that the British Government still recognized Haile Selassie as the de jure (by law) Emperor of Ethiopia and has not recognized de jure the King of Italy as the emperor of Ethiopia.

However, during Cable and Wireless’ second appeal, the British Foreign Office in November 1938 certified that “His Majesty’s Government no longer recognizes his Majesty Haile Selassie  as the de jure Emperor of Ethiopia and now recognizes the King of Italy as the de jure Emperor of Ethiopia.”

The case was dismissed by the Court of Appeal but there remained some lingering issues of state succession and governments-in-exile.

Ironically, the British Government recognized Haile Selassie’s government-in-exile after Italy entered WW II in June 1940.

There have been various attempts to deal with recognition of governments during the 20th century.

The “Estrada Doctrine” (Mexico) declared that foreign governments should not judge, positively or negatively, the governments or changes in government of other states as such action may be offensive to sovereignty. This doctrine raises the question of whether it is morally and politically valid for a government (in this case the Mexican) to stay “neutral” in the establishment of dictatorships.

The “Tobar Doctrine” prohibited extension of recognition to any government that accedes to power by other than constitutional means in Central America.

Following the “Stimson Doctrine”, the U.S. declared its non-recognition of international territorial and state changes that were executed by force. The Stimson Doctrine also recognized the governments-in-exile of annexed states as legitimate international legal actors.

I would argue that support for governments-in-exile are perfectly legal under international law in peace time so long as there is no direct intervention in the domestic affairs of the target state. In the Corfu Channel case (1949),  the International Court of Justice affirmed the “right of every sovereign State to conduct its affairs without outside interference.”

But there have been many exceptions to the Corfu Channel rule including “humanitarian intervention”. For instance, during the Kosovo crisis in 1999, NATO launched military strikes to stop Serbian ethnic cleansing as a moral imperative, despite opposition from Russia, China, and many other states.

The international juridical personality of a government-in-exile depends largely on the strategic consideration of recognizing states.

States take into consideration a variety of factors in recognizing a group as a “government in exile”. For instance, they may look for evidence of some act of state on behalf of the home country by the group claiming to be a government in exile.

A government-in-exile may assert (prove) its legal existence by undertaking a variety of actions normally carried out by governments in power. These actions may include issuing a constitution, obtaining diplomatic recognition by other states, maintaining political parties, becoming a party to a treaty and even issuing identity cards.

The practical nature of a government-in-exile depends principally on the direct or indirect support is can garner from the general or segmented part of the population of the native country and from foreign governments. These two factors determine whether the “government in exile” remains a symbolic force or a potent force capable of challenging the regime in power in the native country.

Some examples of governments-in-exile  

The Tibetan government-in-exile is headed by His Holiness the 14th Dalai Lama Tenzin Gyatso (Dalai Lama) and rejects Chinese subjugation of the Tibetan people and condemn the occupation of Tibet by China since 1959.

The Central Tibetan Administration (CTA) or Tibetan Government in Exile based in India aims to “rehabilitate Tibetan refugees and restore  freedom and happiness in Tibet.”

CTA is “not designed to take power in Tibet”; rather, it will be dissolved “as soon as freedom is restored in Tibet” in favor of a government formed by Tibetans inside Tibet.

The Coalition Government of Democratic Kampuchea (CGDK)   was a coalition government-in-exile composed of three Cambodian political factions. The CGDK was considered a legitimate government-in-exile over the Vietnamese puppet regime and permitted to represent Cambodia in the U.N.   The CGDK was dissolved in 1993 after the U.N. turned power over to the restored Kingdom of Cambodia.

The government-in-exile of Kuwait was established following Iraq’s invasion of that country in 1990.  Saudi Arabia provided the government-in-exile of Emir Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah offices and facilities to set up ministries, a radio station and communications capabilities to continue functioning as the legitimate government of Kuwait. Most states formally announced their recognition of the Kuwaiti Government-in-Exile.

Following the overthrow of the Government of President Jean Bertrand Aristide of Haiti in 1991 and subsequent exile, the Bahamian Government continued to recognize him as the “constitutionally and democratically elected government of Haiti.” The Nation magazine citing Wikileaks cables reported that the U.S. undertook a “far-reaching campaign to prevent Haiti’s democratically elected leader from returning to the country after the 2004 coup.”

When the Russians overran Grozny in 2000, the Chechen government became a government-in-exile and relocated to various Arab countries, the U.K., the U.S. and Poland.

The National Coalition Government of the Union of Burma (NCGUB), formed in 1995 in Sweden with headquarters in Maryland, claimed to be the government in exile of Burma before dissolving in September 2012.  “The NCGUB believes that its dissolution will contribute to the achievement of national reconciliation which is inevitably needed in Burma as well as the endeavors being made for the emergence of a national political program that all deserving participants can join.”

The Progress Party of Equatorial Guinea (PPEG) was established shortly after the legalization of political parties in that country in the early 1990s.   Due to government persecution, the PP leadership declared a government-in-exile in Spain.

In 2015, the Government of Yemen became a government-in-exile after a rebellion by the Houthi, Shia tribesmen in North Yemen. President Abd-Rabbu Mansour Hadi fled Aden for the Saudi capital Riyadh in March 2015 as Houthi forces consolidated their military domination.  In September 2015, Yemeni Prime Minister Khaled Bahah returned to the southern port of Aden accompanied by seven ministers” after “loyalist fighters backed by Saudi-led troops recaptured the port city from Iranian-allied Houthi forces.”

Could Syria have been saved from the devastation of civil war if it had established a cohesive and functional government-in-exile?

The Syrian civil war began in the Arab Spring in March 2011 when protesters demanded reforms and release of political prisoners.

The Bashir al-Assad regime believed it could put out the popular fire by firing on the protesters.

The protests turned into a popular uprising and spread like wildfire. Within a month, Assad’s soldiers launched deadly attacks on cities and towns using armor, artillery and warplanes.

Could Syria have been saved if its political, social, economic, civic and other leaders, groups and associations have come together and formed a “government in exile” early in the Damascus Spring?

The Syrian National Council (SNC) was established in exile months after the anti-Assad uprising with the aim of “forming a unified umbrella framework with the other principal opposition grouping in Syria.”

By April 2012, SNC had been recognized by some 17 countries (including the U.S., U.K. and France) and the European Union as the “legitimate representative of the Syrian people” (government-in-exile?).

Internal problems and lack of a clear program and strategy in the SNC and its failure to unite the other opposition groups and the emergence of new groups prompted most of the countries to withdraw their full support to SNC.

In October 2012, the U.S. announced that it no longer considered the SNC to be “the visible leader of the opposition” and called for a new opposition leadership that would more effectively represent “those who are in the frontlines, fighting and dying today to obtain their freedom.”

The SNC subsequently joined the National Coalition of Syrian Revolutionary and Opposition Forces.

In April 2012, a year after the Syrian protest-turned-uprising, a three day conference was held in Istanbul by representatives of some 200 Syrian political, social, religious, military and civic groups and organizations in hopes of establishing a “government in exile” in preparation for Syria’s transition to democracy.

In November 2012, at a conference organized by the Syrian Centre for Political and Strategic Studies, Syrian opposition groups “agreed on the need to put aside our ideological differences to agree on creating a government in exile.”

The Syrian Center for Political & Strategic Studies made critically importantrecommendations for political and administrative reform in the post-Assad phase.

There were recommendations on reform of the electoral system and party law.

The Day After Project was established to contribute to a successful transition in a post-Assad Syria. Its broad aim was to  promote a new national identity and the rule of law, establish stable governance, foster unity in Syria’s diversity, build consensus on the core values and fundamental principles, eliminate sectarianism and affirm that unity of all Syrians, among many others.

The Syrian opposition never managed to establish a fully functional government-in-exile principally because of internal dissension.

The Syrian civil war continues today as Russia recently joined the civil war by strafing positions help by anti-Assad opposition groups and ISIS/ISIL positions. According to Al Jazeera, the Russian air war continues to take a “major toll on civilian areas across the provinces of Homs and Aleppo.”

Could Ethiopia be saved from….

(To be continued…)

የስደት መንግስት ለኢትዮጵያ?

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *